Хадистин классификациясы
Хадис алимдери риваяттын ишенимдүүлүгүн аныктоо үчүн катуу илимий методологияны иштеп чыгышкан. Негизги үч категория:
1. Сахих хадис — Ишенимдүү
Сахих хадистин шарттары (Ибн Салахтын аныктамасы боюнча):
- Иснадтын үзгүлтүксүздүгү — риваяттардын чынжыры Пайгамбарга ﷺ үзгүлтүксүз жетет
- Раавинин адалаты — риваят кылуучу адал, мусулман, акылуу болуу керек
- Раавинин тактыгы (Дабт) — жаттоосу же жазмасы так болушу керек
- Шаз болбоо — ишенимдүүрөөк риваяттарга каршы болбоо
- Илла болбоо — жашыруун кемчиликтин жоктугу
Мисал: Бухари жана Муслимдеги хадистердин бардыгы сахих.
2. Хасан хадис — Жакшы
Сахихтин бардык шарттарына жооп берет, бирок раавинин жаттоосу сахих хадис раависиникинен бир аз кем. Хадис Улук Тирмизи жана Абу Давуддун жыйнактарында хасан хадистер көп.
3. Даиф хадис — Алсыз
Сахих же хасандын шарттарынын биринен ашыгы жок болгон хадис. Даиф хадис менен далил кылып болбойт деген — бул катуу позиция. Бирок фазаилул-амал (амалдардын артыкчылыгы) маселесинде даиф хадис менен амал кылуу мүмкүн деген алимдер да бар.
Мавдуу (Жасалма) хадис
Пайгамбарга ﷺ жалган жапкан риваят. Пайгамбар ﷺ айтты: «Менден жалган жайган — өзүнүн ордун отко даярдасын» (Бухари). Хадис алимдери жасалма хадистерди аныктоо үчүн атайын эмгектер жазышкан.
Булак: Ибн Салах «Муккаддима», Имам Навави «Тадрибур-Рауи», Суюти «Тадрибур-Рауи».