Хадис деген эмне?
«Хадис» (حَدِيث) арабча «жаңы кабар», «сөз» деген маани берет. Хадис илиминде — Пайгамбар Мухаммад ﷺ нын сөздөрүн, иш-аракеттерин жана тастыктоолорун камтыган риваяттар.
Хадистин үч түрү
- Кавлий хадис — Пайгамбардын ﷺ сөздөрү: «Иш-аракеттер ниетке жараша бааланат...»
- Фиилий хадис — Пайгамбардын ﷺ иш-аракеттери: намаз кантип окуду, хаж кантип кылды
- Таkририй хадис — Пайгамбардын ﷺ тастыктоолору: сахабанын бир нерсе кылганын көрүп тыюу бербегени
Сүннөт жана Хадистин айырмасы
«Сүннөт» — Пайгамбардын ﷺ жашоо жолу жана практикасы (кеңири маани). «Хадис» — ошол жолдун жазылган, риваяттык формасы. Фика окумуштуулары «Сүннөт» деп айтса, Хадис окумуштуулары «Хадис» деп айтат — экиси тыгыз байланышкан.
Хадис эмне үчүн Ислам булагы?
Аллах айтты: «Пайгамбар силерге эмнени берсе — аны алгыла, эмнени тыюу салса — андан тыйылгыла» (Хашр: 7). Куранда «Пайгамбарга баш ийгиле» деген буйрук 30дан ашык жерде келет. Хадис Куранды практикада кантип жүзөгө ашырышты үйрөтөт.
Хадис илиминин пайда болуусу
Пайгамбар ﷺ доорунда хадисти жазуу чектелген (Куран менен аралашып кетмесин деп). Пайгамбар ﷺ дүйнөдөн кайткандан кийин хадисти жыйноо зарылдыгы туулду. II–III хижри кылымдарда «Алтын Хадис Доору» башталып, миллиондогон риваяттар жыйналды, текшерилди жана жазылды.
Булак: Имам Навави «Арбаин», Ибн Салах «Муккаддима», Имам Хаким «Маарифат Улумил-Хадис».